Жұмыскерлерге демалыстың келесі түрлері беріледі:

• төленетін жылсайынғы еңбек демалыстары;
• әлеуметтік демалыстар.

Жыл сайынғы еңбек демалысы жұмыскердің демалу, еңбекке қабілеттілігін бұрынғы қалпына келтіру, денсаулығын әрі жеке қажеттіліктерін қамалу  үшін көзделген әрі айқын күнтізбелік күндеріне жұмыс орынның (мамандығының) сақаталуымен әрі орта айлық төлемімен беріледі.

Жұмыскерлерге келесі төленетін жыл сайынғы еңбек демалыстары беріледі:

• негізгі төленетін жыл сайынғы еңбек демалысы;
• қосымша төленетін жыл сайынғы еңбек демалысы.

Әлеуметтік демалыстың орнында жұмыскерді айқындалған мезгіліне аналықтың жайлы шарттарын жасау, өндірістен босатылуынсыз және де басқа әлеуметтік мақсаттар үшін арналған уақыт саналады.

Жұмыскерлерге әлеуметтік демалыстардың келесі түрлері беріледі:

• жалақысы сақталмайтын демалыс;
• оқу демалысы;
• баланың тууына байланысты, жаңа туған баланы асырап алуына байланысты демалыс;
• баланың үш жасына келгеніне дейін жалақысы сақталмайтын демалыс;
• бір жыл ішінде үш жұмыс күнінен аспайтын көлемде скринингтік зерттеулерден өтуге арналған демалыс;
• кемінде үш жұмыс күні көлемінде он екі аптаға дейін жүктілігі бойынша медициналық есепке қоюға арналған демалыс.

Әлеуметтік демалыс деп ана болуға, скринингтік зерттеулерден өтуге, балалар күтіміне, өндірістен қол үзбей білім алуға қолайлы жағдайлар жасау мақсатында және өзге де әлеуметтік мақсаттар үшін жұмыскерді белгілі бір кезеңге жұмыстан босату түсініледі.

Еңбек демалысы жұмыс берушінің актімен рәсімделеді.

Жыл сайынғы негізгі төленетін еңбек демалысының мезгілі

Негізгі жыл сайынғы төленетін еңбек демалысы Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілермен, еңбек, ұжымдық келісім-шарттар мен жұмыс берушінің актілерінде қосымша күн қарастырылмаса, жиырма төрт күнтізбелік күнге беріледі.

Жыл сайынғы ақы төленетін қосымша еңбек демалыстары

Қосымша ақылы еңбек демалыстары келесі жұмыскерлерге беріледі:

1. ауыр жұмыстарды, зиянды (аса зиянды) және (немесе) қауіпті жұмыстардағы жұмысшыларға алты күнтізбелік күннен кем емес демалысы ауыр жұмыстарды, зиянды (аса зиянды) және (немесе) қауіпті жұмыс шарттары бар жұмыстардың тізімі бойынша;

Ауыр, зиянды және (немесе) қауіпті жағдайлардағы еңбегі өндірістік объектілерді еңбек жағдайлары бойынша аттестаттау нәтижелерімен расталған жұмыскерлерге жыл сайынғы ақы төленетін қосымша еңбек демалыстары беріледі.

Жұмыс беруші өндірістік объектілерді еңбек жағдайлары бойынша, сондай-ақ аттестаттауға жатпайтын жұмыс орындары бойынша аттестаттауды өткізбеген жағдайда, жыл сайынғы ақы төленетін қосымша еңбек демалыстары Өндірістердің, цехтардың, кәсіптер мен лауазымдардың тізіміне, ауыр жұмыстардың, еңбек жағдайлары зиянды және (немесе) қауіпті жұмыстардың тізбесіне сәйкес толық көлемде беріледі.

2. бірінші және екінші топ мүгедектеріне он бес күнтізбелік күннен кем емес ұзақтықта. 

Жіберуші тараптың жұмыскерлеріне жыл сайынғы ақы төленетін қосымша еңбек демалыстары қабылдаушы тараптың өндірістік объектілерін еңбек жағдайлары бойынша аттестаттау нәтижелерінің негізінде беріледі.

Жұмыскерлердің өзге санаттарына жыл сайынғы қосымша демалыс беру және оның ұзақтығы Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленуі мүмкін.

Еңбек, ұжымдық шарттарда жұмыскерлерге үздіксіз ұзақ жұмысы, маңызды, күрделі, жедел жұмыстарды, сондай-ақ өзге де сипаттағы жұмыстарды орындағаны үшін көтермелеу сипатындағы жыл сайынғы ақы төленетін қосымша демалыстар белгіленуі мүмкін.

Жыл сайынғы төленетін еңбек демалысының саналуы

Жыл сайынғы еңбек демалыстарының ұзақтылығы мерекелерсіз күнтізбелік күндерімен ауысу графиктері мен қолданылатын жұмыс тәртіптеріне қарамастан есептеледі.

Жыл сайынғы ақылы еңбек демалыстарының негізгі ұзақтылығы есептелгенде, қосымша жыл сайынғы ақылы еңбек демалыстары негізгі жыл сайынғы ақылы еңбек демалысымен қоса алынады.

Жыл сайынғы еңбек демалысын берілу кезіндегі еңбек өтілімінің есептелуі

Жыл сайынғы еңбек демалысын берілу кезінде еңбек өтіліміне мыналар кіреді:

• шын мәнісінде жұмыстелген уақыт;
• жұмыскердің шын мәнісінде жұмыстелген уақыт, бірақ оның жұмыс орны (лауазымы) әрі төлемақысы толық немесе жартылай сақталған;
• уақытша жарамсыздығы бойынша жұмыс істемеген жұмыскер, оның ішінде бала туу әрі жүктілік бойынша еңбек демалысында;
• жұмыс орнында жаңартудың алдында жұмыскер шын мәнінде жұмыс істемеген уақыты.

Жыл сайынғы төленетін еңбек демалыстарын ұсыну тәртібі және кезеңін анықтау

Жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы жұмыскерге бірінші әрі кейінгі жұмыс жылдары үшін екі жақтың келісімі бойынша төленеді.

Жұмыс жылы жұмыскердің бірінші күнінен бастап он екі күнтізбелік күндерін құрайды.

Жұмыс беруші мен жұмыскердің арасындағы келісімі бойынша жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы бөліктерге бөлінуі мүмкін. Бұл ретте жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысы бөліктерінің бірі күнтізбелік он төрт күннен кем болмауға тиіс.

Жыл сайынғы еңбек демалысының ақысы оның басталуынан үш күннен аспай төленеді, ал демалыс тәртібіне қарамастан – оның берілуінен үш жұмыс күнінен аспай.

Қосыла жұмыс туралы еңбек шарты арқылы жұмыс  істейтін жұмыскерлерге жыл сайынғы ақылы еңбек демалыстары негізгі жұмыс бойынша демалысымен бірге беріледі, жұмыс беруші, қызметкердің-қосыла жұмыс істейтін қызметкердің сұрауы бойынша оған төлемақысыз еңбек демалысын демалыстардың ұзақтығы бойынша айрмашылықты құрайтын күндеріне береді.

Еңбек демалысының берілуі, ауысуы немесе жыл саынғы ақылы еңбек демалысынан қайтарып алынуы жұмыс берушінің акті арқылы жинақталады.

Жыл сайынғы берілетін ақылы еңбек демалыстар берілуінің кезектілігі

Жұмысшылардың көзқарастарын есепке ала отырып жұмыс берушінің бекіткен еңбек, ұжымдық, демалыс кестесімен анықталады.

Өндірістік қажеттілікке байланысты еңбек демалысынң кестесі өзгеретін болса, жұмыс беруші еңбек демалысына екі апта қалғанда алдын ала хабарлауы тиіс.

Жыл сайынғы еңбек демалысының ауысудың жағдайлары мен тәртіптері

Жыл сайынғы еңбек демалысы толығымен немесе келесі жағдайларда бөлігімен ауысады:

• уақытша еңбеккке жарамсыздылығы бойынша;
• баланың тууы және жүктілігі бойынша.

Жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы (оның бөлігі) осы мақаланың 1 бекетімен көзделген жұмыскердің сұрауы бойынша жыл сайынғы ақылы еңбек демалысында болған кезде ауысады. Ауыстырылған еңбек демалысы екі жақтың келісімі бойынша келесі жұмыс жылының еңбек демалысына қосылуы мүмкін немесе жұмыскердің сұрауы бойынша осы жылы бөлігімен берілуі мүмкін.

Қатар келетін екі жылдың пайдаланбаған ақылы еңбек демалысының берілмеуге рұқсат салынады..

Жыл сайынғы төленетін еңбек демалысынан кері шақыру

Жыл сайынғы төленетін еңбек демалысы жұмыс беруші арқылы жұмышының жазбаша келісімімен үзілуі мүмкін.

Пайдаланылмаған жыл сайынғы төленетін еңбек демалысының бөлігі екі жақпен келісілген еңбек келісім-шарты бойынша ағымдағы жылдың немесе келесі жылдың кез келген уақытында беріледі немесе келесі еңбек демалысына қосылады.

Жыл сайынғы төленетін еңбек демалысынан кері қайтару кезінде, жұмысшы мен жұмыс берушінің арасында келісім жасалып, еңбек демалысының пайдаланылмаған күндеріне өтемақы төленуі мүмкін.

Он сегіз жасқа толмаған жұмыскерді, жүктілігі туралы анықтаманы жұмыс берушіге берген жүкті әйелдерді және ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды және (немесе) қауіпті жұмыстарда істейтін жұмыскерлерді жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысынан кері шақыртып алуға жол берілмейді.

Жалақысы сақталмайтын демалыс негізі мыналар: 

Еңбек шартының екі жағынан келісімі бойынша жұмысшыға оның өтініші бойынша төлемақысыз еңбек демалысы берілуі мүмкін.

Төлемақысыз еңбек демалысының ұзақтылығы жұмысшы мен жұмыс берушінің арасындағы келісімі бойынша орнатылады.

Жұмысшының ескертуі бойынша жұмыс беруші төлемақысы сақталмайтын күнтізбелік бес күнге дейін еңбек демалысын келесі жағдайлары бойынша беру қажет:

• неке қию
• баланың тууы;
• жақын туыстары, сондай-ақ зайыбы (жұбайы) және (немесе) олардың жекжаттары (ата-анасы бір және ата-анасы бөлек ағалы-інілер мен апалы-сіңлілер (қарындастар), ата-аналары (ата-анасы), балалары, атасы, әжесі, немерелері) қайтыс болғанда;
• еңбек әрі ұжым шартымен көзделген басқа жағдайларда.

Оқу демалысы

Әскери оқытылған қорының дайындалу қорларының дайындалу бағдармаларын өту үшін, дипломдық жұмыс (жоба)  дайындау әрі қорғау,лабораторлық жұмыстарды жасау,емтихан мен сынақтарға дайындалу әрі оларды тапсыру үшін, білім мекемелерінде оқытылатын жұмысшыларға оқу демалыстары беріледі.

Оқу демалысының төлемі еңбек, ұжым әрі оқыту келісімдері мен шарттарымен анықталады.

«Болашақ» халықаралық стипендиясы арқылы шетелде оқуға дайындалған қызметкерлерге, жұмыс беруші жұмыс орынның (мамандығының) сақталуымен оқу демалыстарын ұсынады.

Жүкті әйелдерге, балалы болған әйелдерге, жаңа туылған баланы асырап алған әйелдерге (ерлерге) берілетін демалыстар 

Жүкті әйелдерге, балалы болған әйелдерге, жаңа туылған баланы асырап алған әйелдерге (ерлерге) келесі демалыстар беріледі: 

• жүктілік пен бала тууға берілетін төленетін демалыс;
• жаңа туған баланы асырап алушы қызметкерлерге төленетін демалыс;
• баланың жасы үш жасқа жеткенше қарауға берілетін жалақысы сақталмайтын демалыс.

Жүкті әйел жүктілікке және босануға байланысты демалысқа құқық беретін еңбекке уақытша қабілетсіздік парағында көрсетілген күннен бастап демалысты оның аталған түріне құқықты растайтын еңбекке уақытша қабілетсіздік парағын ұсыну арқылы ресімдейді.

Жүктілікке және босануға байланысты демалыс ұзақтығы:

• қалыпты босанған кезде – босануға дейін күнтізбелік жетпіс күнге және босанғаннан кейін күнтізбелік елу алты күнге;
• қиын босанған немесе екі және одан көп бала туған кезде – босануға дейін күнтізбелік жетпіс күнге және босанғаннан кейін күнтізбелік жетпіс күнге;
• ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған аумақтарда тұратын әйелдерге қалыпты босанған кезде – босануға дейін күнтізбелік тоқсан бір күнге және босанғаннан кейін күнтізбелік жетпіс тоғыз күнге (қиын босанған немесе екі және одан көп бала туған жағдайда – күнтізбелік тоқсан үш күнге);
• жүктіліктің жиырма екінші аптасынан жиырма тоғызыншы аптасына дейінгі мерзім кезінде босанған және дене салмағы бес жүз және одан артық грамм бала туып, ол жеті тәуліктен астам өмір сүрген жағдайда – босанғаннан кейін күнтізбелік жетпіс күнге;
• жүктіліктің жиырма екінші аптасынан жиырма тоғызыншы аптасына дейінгі мерзім кезінде босанған және өлі шарана туған немесе дене салмағы бес жүз және одан артық грамм бала туып, ол өмірінің жетінші тәулігіне дейін шетінеп кеткен жағдайда – босанғаннан кейін күнтізбелік елу алты күнге;
• ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған аумақтарда тұратын әйелдерге жүктіліктің жиырма екінші аптасынан жиырма тоғызыншы аптасына дейінгі мерзім кезінде босанған және дене салмағы бес жүз және одан артық грамм бала туып, ол жеті тәуліктен астам өмір сүрген жағдайда – босанғаннан кейін күнтізбелік тоқсан үш күнге;
• ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған аумақтарда тұратын әйелдерге жүктіліктің жиырма екінші аптасынан жиырма тоғызыншы аптасына дейінгі мерзім кезінде босанған және өлі шарана туған немесе дене салмағы бес жүз және одан артық грамм бала туып, ол өмірінің жетінші тәулігіне дейін шетінеп кеткен жағдайда – босанғаннан кейін күнтізбелік жетпіс тоғыз күнге беріледі.

Әйел жүктілік кезеңінде еңбекке уақытша жарамсыздығы туралы параққа өтініш жасаған кезде демалыс жиынтықтап есептеледі және босанғанға дейін өзі нақты пайдаланған күндерінің санына және жұмыс берушіде жұмыс істеген ұзақтығына қарамастан, толық беріледі.

Әйел босанғаннан кейінгі кезеңде еңбекке уақытша жарамсыздығы туралы параққа өтініш жасаған кезде осы тармақтың екінші бөлігінде көзделген ұзақтықпен босанғаннан кейінгі демалыс қана беріледі.

Жаңа туылған баланы асырап алушы жұмысшыға (ата-ананың біреуіне) асырап алған күннен бастап және бала туылған күннен бастап елу алты күн өткенге дейін төленетін демалыс беріледі.

Жұмыс беруші жүктілік пен бала тууы бойынша, жаңа туылған баланы асырап алушыларға орта айлық көрсеткішінің сақталуымен егер бұл еңбек әрі ұжым шарттарымен, жұмыс берушінің актімен көзделген болса, әлеуметтік төлем сомасының алынуымен жүктілік пен баланы туу, жаңа туған нәрестені асырап алуымен, Қазақстан Республикасы міндетті әлеуметтік сақтандыру заңнамасымен бірге жүзеге асыратын болса беріледі.

Баланың үш жасына келгенше жалақысы сақталмайтын демалыс

Жұмыс беруші жұмыскерге оның баласы үш жасына келгенше жалақысы сақталмайтын демалысты беру қажет:

• ата-ананың таңдауы бойынша - анасы немесе әкесіне;
• ата-анасына – баланы тәрбиелеушіге;
• баланы нақты тәрбиелеп жатқан әжесіне, атасына, басқа туысына немесе асыраушысына;
• жаңа туған баланы асырап алушы қызметкерге.

Үш жасқа дейінгі бала бағу үшін жұмысшыға берілген жалақысы сақталмайтын демалыс жұмысшының жазбаша өтініші оның ұзақтығымен , туу туралы күәлік немесе басқа бір құжат арқылы беріледі.

Үш жасқа дейінгі бала бағу үшін жұмысшыға берілген жалақысы сақталмайтын демалыс толығымен немесе бөлініп пайдаланылуы мүмкін.

Үш жасқа дейінгі бала бағу үшін жұмысшыға берілген жалақысы сақталмайтын демалыс кезінде жұмысшының орны (қызметі) сақталады.

Үш жасқа дейінгі бала бағу үшін берілетін жалақысы сақталмайтын демалыстан алдын ала шыққан кезде қызметкер қызмет берушіні алдын ала ескерту керек.