Өсиет – жиналған мүлікке және өзге де меншікке қайтыс болғаннан кейін басшылық етудің жалғыз тәсілі. Мүлікті мұрагерлерге өсиетке: басқа азаматтарға немесе заңды тұлғаларға қалдыруға болады.

Мұра қалдырушы өзiнiң кез келген мүлкi, оның iшiнде болашақта сатып алуы мүмкiн мүлкi туралы да өкiм бар өсиет жасауға құқылы. 

Өсиет оның жасалған жерi, күні және уақыты көрсетiле отырып, жазбаша нысанда жасалып, нотариатта куәландырылуға тиiс.

Өсиеттi өзi жасауға тиiс. Өкiл арқылы өсиет жасауға жол берiлмейдi. Өсиеттi өсиет қалдырушының өзі жазады не өсиет қалдырушының айтуымен куәлардың қатысуы арқылы нотариус жазады.

Бұл жерде мұрагердің өзінің қатысуы талап етілмейді, ол тіпті өсиеттің құрастырылуы туралы білмеуі де мүмкін.

Өсиетке өсиет қалдырушының өзi қол қоюы қажет. Нотариатта куәландырылған өсиеттi өсиет қалдырушы жазуы керек не өсиет қалдырушының айтуымен куәның қатысуы арқылы нотариус жазуға тиiс. Өсиет қалдырушының айтуы бойынша нотариус жазған өсиеттi өсиетке қол қойылғанға дейiн нотариус пен куәның қатысуы арқылы өсиет қалдырушы толық оқып шығуға тиіс.

Егер өсиет қалдырушы дене кемiстiктерiне, науқастығына немесе сауатсыздығына байланысты өсиеттi өзi оқи алмайтын болса, ол үшiн оның мәтiнiн нотариустың қатысуымен куә оқып бередi, ол туралы өсиет қалдырушының өсиеттi өзi оқи алмауының себептерi көрсетiлiп, өсиетте тиiстi жазба жасалады.

Егер өсиет қалдырушы дене кемістіктеріне, науқастығына немесе сауатсыздығына байланысты өсиетке өз қолымен қол қоя алмайтындай жағдайда болса, оның өтініші бойынша нотариустың өсиет қалдырушының және куәгердің қатысуымен өсиетке басқа адамның қолы қойылады. Бұл ретте өсиет қалдырушының өсиетке өзі қол қоя алмауының себебі көрсетіле отырып, өсиет мәтінінде және куәландыру жазбасында тиісінше жазу жазылады.

Нотариус жоқ елдi мекендерде тұратын адамдардың өсиетiн заң актiлерiнде нотариат әрекеттерiн жасауға уәкiлдiк берiлген лауазымды адамдар куәландырады.

Өсиетті жазу кезінде:

• нотариус немесе өсиеттi куәландыратын өзге адам;
• пайдасына өсиет жазылған немесе өсиет қалдырудан бас тартылған адам, оның зайыбы, оның балалары, ата-аналары, немерелерi мен шөберелерi, сондай-ақ өсиет қалдырушының заң бойынша мұрагерлерi;
• толық әрекетке қабiлеттiлiгiн иеленбейтiн азаматтар;
• сауатсыз және өсиеттi оқуға қабiлетсiз басқа да адамдар;
• жалған жауап бергенi үшiн соттылығы бар адамдар куә бола алмайды, сондай-ақ өсиет қалдырушының орнына өсиетке қол қоя алмайды..

Өсиет екі данада құрастырылады, олардың бірі оны рәсімдеген нотариуста сақталады және соңынан сақтауға нотариалдық палатаға немесе мемлекеттік архивке беріледі. Екінші дана өсиет қалдырушыға беріледі, ол оны өзінде қалдыра алады немесе мұрагерге береді.

Өсиетті құрастыру үшін қандай құжаттар болуы қажет?

Өсиетке қалдырылатын мүлікке құжаттардың болуы міндетті емес, бірақ өсиет беруші өсиетке қалдырылған мүлікке өзінің құқықтарын дәлелдеуге міндетті емес, алайда өсиетті құрастыру үшін осы құжаттар болса дұрыс болады. Нотариус, өсиет мәтінін құрастыра  отырып, мұраға қалдырылатын мүлікті көрсетуге құқылы, бірақ мұраға қалдырылатын мүлікті сәйкестендіретін белгілерді мүмкіндігінше нақты сипаттау керек,  ол өсиет түсіндіру мүмкіндігін әлде біреуге болашақта оны жоққа шығару себебі ретінде пайдалану болдырмау үшін қажет. Мысалы, жер учаскесі оның ауданымен, кадастрлық нөмірімен, жер санаты және рұқсат етілген қызметтің түрімен, дәл мекенжаймен, бақша шаруашылығының атауымен немесе саяжай кооперативімен сәйкестендіріледі. Осы мәліметтерді жерге құжаттар болмағанда дәл жүргізу мүмкін  емес.

Сондай-ақ өсиет талаптар болуы мүмкін, бұл мұрагер мұраны осы талапты орындағаннан кейін алатын талап анықталған өсиет болып табылады. Мұрагерді тағайындау немесе мұра құқығынан айыру туралы тапсырмаға қосылған құқыққа қайшы талаптар - жарамсыз. Егер өсиет мұрагер үшін оның денсаулығы немесе өзге объективті себептерге байланысты орындалмайтын талаптарды қамтитын болса, мұрагердің талабы бойынша жарамсыз деп танылуы мүмкін.

Өсиет қалдырушының қалауы бойынша нотариусты оның мазмұнымен таныстырмай, нотариус құпия өсиетті бір данада куәландырады.

Құпия өсиет, оның жарамсыз болып қалу қаупі ескеріліп, өсиет қалдырушының өз қолымен жазылады және қолы қойылады, екі куәнің және нотариустың қатысуымен куәлар өз қолдарын қоятын конвертке желімденіп салынады, куәлардың қатысуымен куәлар қол қояды, нотариус куәландыру жазбасын қойып, басқа конвертке бекітіледі. Құпия өсиеті бар конверт өсиет қалдырушының қалауы бойынша өсиетті куәландырған нотариуста не өсиет қалдырушыда не өсиет орындаушысында (өсиет жүктелген өкілде) сақталады.

Өсиетті кім даулай алады?

Көбінесе өсиетпен оның нәтижесінде мұраға толығымен немесе ішінара құқықтардан айрылатын мұрагерлер келіспейді.

Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 1056-бабының 2-тармағына сәйкес Өсиеттi жасаудың, оған қол қоюдың және оны куәландырудың осы Кодекспен белгiленген тәртiбiнiң бұзылуы салдарынан өсиеттi жарамсыз деп танудан мүлiктiк зардап шеккен адамның талабы бойынша өсиет жарамсыз деп танылуы мүмкiн.