№1 сурақ. Кредиттік есепте қарыздар мен әлеуметтік төлемдер бойынша төлемдерді кейінге қалдыру көрсетіле ме?

Әлеуметтік төлемдер кредиттік тарихта көрсетілмейді. Төлемдерді кейінге қалдыруға/шарттың қолданылу мерзімін ұзартуға қатысты ақпаратты Ақпарат жеткізушілер кредиттік бюро базасына береді. Бұл ретте шартты ұзарту жаңа кредит алуға әсер ете ме, жоқ па, оны нақты айту мүмкін емес, өйткені әр кредитордың (ЕДБ/МҚҰ) өзіндік кредиттік саясаты бар.

№ 2 сұрақ. Егер кредиттік тарих «бұзылған» болса, банктер кредит беруден бас тартуы мүмкін бе?

Иә, мүмкін. Кредит беруден бас тартудың ең көп тараған себебі – кредиттік тарихта көрсетілген кредиттер бойынша кешіктіру. Кредиттік тарих – бұл сіздің кредиттік міндеттемелеріңіз туралы жазбалар бар қарыз алушының құжаттамасы. Сіз кредитті қашан және қандай сомаға рәсімдедіңіз? Уақытында төледіңіз бе немесе кешіктіріп пе? Кредит алу үшін басқа банктерге жүгіндіңіз бе? Бірлескен қарыз алушы немесе кепілгер болдыңыз ба? Мұның бәрі кредиттік тарихтардың деректер базасына жіберіледі. Қарызды ресімдеу кезінде банк/МҚҰ кредиттік бюролардан әлеуетті клиент туралы деректерді сұратады.

Айтпақшы, банктің/МҚҰ-ның ішкі саясатына сәйкес, сондай-ақ төленбеген айыппұлдар, салық берешегі және т.б. болса, сізге кредит беруден бас тартылуы мүмкін.

№3 сұрақ. Банктер қарыз беру туралы шешімді қалай қабылдайды?

Қарыз беру туралы шешім қабылдамас бұрын банктер/МҚҰ әлеуетті қарыз алушының кредиттік қабілеттілігін, төлем қабілеттілігін, қаржылық тұрақтылығын анықтау үшін оның қаржылық жағдайын бағалайды. Банктер клиенттердің табысының тұрақтылығы мен мөлшерін тұтастай бағалайды. Банктер үшін ресми табыстың болуы, соңғы алты ай ішіндегі зейнетақы аударымдарының үздіксіздігі, қарыз алушыны тексеру, кепіл мүлкінің болуы және т.б. нәтижесінде табылған басқа да жағымсыз ақпараттың болмауы маңызды.

Сондай-ақ банктер/МҚҰ клиенттің борыштық жүктемесін есептеуді жүзеге асырады. Егер борыштық жүктемені ескере отырып, клиенттің жалпы табысы кредиттер бойынша төлемдерді жүзеге асыру үшін жеткіліксіз болған жағдайда, автоматтандырылған скоринг жүйесі кредит беруден бас тартады.

№4 сұрақ. Банктің кредит беруден бас тартуы мәселелері бойынша қайда жүгінуге болады?

Әлеуетті қарыз алушыларға кредиттер беруден бас тарту мәселелері бойынша консультациялар мен түсініктемелер алу үшін банкке/МҚҰ-ға жүгіну қажет. Егер банк/МҚҰ Сіздің өтінішіңізді қараудан бас тартса және банкпен/МҚҰ-мен диалог нәтижелі болмаса, сіз ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне жүгіне аласыз:

• Агенттікке жазбаша түрде: А15С9Т5, Алматы қ., Көктем 3, 21 үй мекенжайы бойынша;
• электрондық пошта арқылы: TAL@finreg.kz,info@finreg.kz;
• «Fingramota Online» мобильді қолданбасы арқылы (App Store-да, Play Market-те жүктеуге арналған сілтемелер, web-нұсқасы да қолжетімді);
• www.finreg.kz және www.fingramota.kz сайттарындағы «Кері байланыс» бөлімінің электрондық нысаны арқылы;
• Агенттіктің өңірлік өкілдерінің Басқармасына – аумақтық тиістілігі бойынша.

№5 сұрақ. Кредиттік тарих қанша уақыт сақталады?

«Қазақстан Республикасындағы кредиттік бюролар және кредиттік тарихты қалыптастыру туралы» Заңға сәйкес кредиттік бюро кредиттік тарих субъектісіне қатысты ақпаратты ол туралы соңғы ақпаратты алған күннен кейін бес жыл бойы сақтауды қамтамасыз етеді. Заңнама нормаларында Субъектінің тиісті ерік білдіруі кезінде барлық қолда бар ақпаратты беру бойынша Кредиттік бюролар үшін шектеулер көзделмегеніне назар аударамыз. Қарыз алушылардың кредиттік тарихтарын жоюға жол берілмейді.

№6 мәселе. Нашар кредиттік тарихты түзетуге бола ма?

Ағымдағы немесе жаңа кредиттерді кешіктірмей жабу арқылы кредиттік тарихыңызды жақсартуға болады. Егер сіз кредиттік тарихты жақсарту үшін қандай реттілікпен және қандай қадамдар жасау керектігін білмесеңіз, мамандардан ұсынымдар мен қадамдық нұсқаулар алу үшін Бірінші кредиттік бюроның сайтындағы «Revit» сервисін пайдалана аласыз.

Қосымша Кредиттік бюро мерзімі өткен берешегі 90 күннен асқан кредитке (банктік қарызға немесе микроқарызға) «Оңалды» мәртебесін беруі мүмкін. Алайда, «Оңалды» мәртебесінің берілуі жаңа қарыздың берілуіне кепілдік бермейтінін ескеру қажет, өйткені кешіктірілген төлемдер туралы ақпарат кредиттік тарихта қалады және кредиторлар көптеген факторларға сүйене отырып кредит беру туралы шешім қабылдайды.

«Оңалды» мәртебесі қарыз алушының кредиттік келісімшартындағы барлық шарттар бір мезгілде сақталған кезде ғана беріледі:

• Кредит банкте немесе микроқаржы ұйымында рәсімделді;
• Кредит бойынша төлем 90+ күн кешіктірілді;
• Кредитті толық өтеу туралы ақпарат кредиттік тарихта көрсетіледі;
• Кредитті өтеген сәттен бастап 12 ай өтті;
• Оңалту кредиті өтелген күннен бастап басқа қарыздар бойынша 12 ай ішінде 30 күннен артық кешіктіруге жол берілмеді немесе осы кезеңде мүлде басқа кредиттер болған жоқ.

Оңалу мәртебесін беру шеңберінде қаралатын кредитті өтеген сәттен бастап 12 ай ішінде басқа кредиттер бойынша күнтізбелік 30 және одан да көп күн мерзімін өткізіп алған жағдайда, мұндай кредитке «Оңалтуға жатпайды»мәртебесі беріледі. 

Мәртебе автоматты режимде беріледі (яғни жеке тұлғаға оңалту рәсімін жүргізу үшін кредиттік бюроға жүгінудің қажеті жоқ). Айта кету керек, «Оңалды» мәртебесі жеке тұлғаға емес, кредиттік тарихқа емес, кредиттік келісімшартқа беріледі.

№7 мәселе. Кредиттік тарихтан теріс ақпаратты алып тастауға бола ма? Бұл қызметті ұсынатын ұйымдарға сенуге бола ма?

Егер біреу Сізге кредиттік тарихыңызды ақылы түрде «жақсартуды» немесе жеке кредиттік есептен жағымсыз ақпаратты алып тастауды ұсынса, сенбеңіз – бұл алаяқтар! Егер сізде шынымен де мерзімі өткен берешек болса, онда бұл деректерді кредиттік бюродан жою мүмкін емес.

Сондай-ақ алаяқтар басқа біреудің құжаттары бойынша кредит алатын жағдайлар бар. Сондықтан сізде кредит болмаса да, жылына бір рет кредиттік тарихыңызды тексеріп отыруды ұсынамыз. 

Айта кетейік, заң бойынша күнтізбелік жылда бір рет Қазақстанның әрбір азаматы өзінің кредиттік тарихын тегін ала алады: кредиттік бюрода, олардың екеуі бар: Мемлекеттік кредиттік бюро және Бірінші кредиттік бюро, сондай-ақ электрондық үкіметтің сайтында онлайн.